⚡ Vật Lý 8

Kiến thức trọng tâm

• Khối lượng riêng (D) là khối lượng của một đơn vị thể tích chất đó.
• Mỗi chất có khối lượng riêng xác định (là hằng số đặc trưng).
• Đơn vị: kg/m³ hoặc g/cm³. Quy đổi: 1 g/cm³ = 1000 kg/m³.

Trong đó: D – khối lượng riêng, m – khối lượng (kg), V – thể tích (m³).

Ví dụ: D_nước = 1000 kg/m³ nghĩa là 1 m³ nước có khối lượng 1000 kg.

Kiến thức trọng tâm

• Dụng cụ: cân điện tử (đo m), ống đong chia vạch (đo V).
• Đo thể tích vật rắn không thấm nước: dùng phương pháp đổ nước vào ống đong.
• V_vật = V₂ − V₁ (V₁: mực nước ban đầu, V₂: mực nước sau khi thả vật).
• Rồi tính D = m / V.
• Lặp lại ít nhất 3 lần, lấy giá trị trung bình để giảm sai số.

Kiến thức trọng tâm

• Áp suất là lực ép trên một đơn vị diện tích bề mặt bị ép.
• Đơn vị: Pa (pascal). 1 Pa = 1 N/m².
• Muốn tăng áp suất: tăng lực ép hoặc giảm diện tích bề mặt bị ép.
• Muốn giảm áp suất: giảm lực ép hoặc tăng diện tích bề mặt bị ép.

Trong đó: p – áp suất (Pa), F – lực ép (N), S – diện tích bề mặt bị ép (m²).

Kiến thức trọng tâm

• Chất lỏng gây ra áp suất lên mọi phương (đáy bình, thành bình, các vật trong lòng chất lỏng).
• Áp suất chất lỏng tại một điểm phụ thuộc vào: khối lượng riêng chất lỏng và độ sâu.
• Áp suất khí quyển ≈ 101 325 Pa ≈ 760 mmHg.
• Càng lên cao, áp suất khí quyển càng giảm.

Trong đó: p – áp suất (Pa), D – khối lượng riêng (kg/m³), g ≈ 10 N/kg, h – độ sâu (m).

Kiến thức trọng tâm

• Vật nhúng trong chất lỏng bị chất lỏng đẩy theo phương thẳng đứng, hướng lên → lực đẩy Archimedes (F_A).
• F_A = trọng lượng phần chất lỏng bị vật chiếm chỗ.
• F_A phụ thuộc: D_{chất lỏng} và V_{phần vật chìm}.
• Vật nổi khi F_A > P, chìm khi F_A < P, lơ lửng khi F_A = P.

Kiến thức trọng tâm

• Lực tác dụng lên vật có thể làm vật quay quanh một trục (tác dụng làm quay).
• Moment lực (M) đo mức độ tác dụng làm quay của lực.
• M phụ thuộc vào: độ lớn lực F và khoảng cách d từ trục quay đến giá của lực.
• Đơn vị: N·m (newton-mét).

d là khoảng cách từ trục quay đến đường thẳng mang lực (gọi là cánh tay đòn).

Kiến thức trọng tâm

• Đòn bẩy gồm: thanh cứng, điểm tựa (O), lực tác dụng (F₁, F₂).
• Điều kiện cân bằng: moment lực quay theo chiều kim đồng hồ = moment lực quay ngược.
• Khi cân bằng: F₁ · d₁ = F₂ · d₂.
• Đòn bẩy giúp lợi về lực (nhưng thiệt về đường đi) hoặc ngược lại.
• Ứng dụng: kéo cắt, bập bênh, mở nắp chai, xe cút kít, cần cẩu.

Kiến thức trọng tâm

• Cọ xát hai vật → vật bị nhiễm điện (tích điện).
• Vật nhiễm điện có thể hút các vật nhẹ (mẩu giấy, sợi bông).
• Có hai loại điện tích: dương (+) và âm (−).
• Hai điện tích cùng dấu → đẩy nhau. Khác dấu → hút nhau.
• Khi cọ xát, electron chuyển từ vật này sang vật kia → một vật mang (+), vật kia mang (−).

Kiến thức trọng tâm

• Dòng điện là dòng các hạt mang điện chuyển động có hướng.
• Quy ước: chiều dòng điện đi từ cực dương (+) qua dây dẫn đến cực âm (−) của nguồn.
• Nguồn điện cung cấp năng lượng để duy trì dòng điện. Ví dụ: pin, ắc quy, máy phát điện.
• Nguồn điện có hai cực: cực dương (+) và cực âm (−).

Kiến thức trọng tâm

• Mạch điện đơn giản gồm: nguồn điện, dây dẫn, công tắc (khóa K), tải (bóng đèn, quạt…).
• Dòng điện chạy trong mạch kín.
• Công tắc đóng → mạch kín → đèn sáng. Công tắc mở → mạch hở → đèn tắt.
• Ký hiệu mạch điện: nguồn ⊣⊢, công tắc ⸰/⸰, bóng đèn ⊗, dây dẫn —.

Kiến thức trọng tâm

• Tác dụng nhiệt: dòng điện làm nóng vật dẫn (bàn là, bếp điện, bóng đèn sợi đốt).
• Tác dụng phát sáng: đèn LED, đèn huỳnh quang.
• Tác dụng từ: nam châm điện, chuông điện, rơ-le.
• Tác dụng hoá học: mạ điện, điện phân.
• Tác dụng sinh lý: dòng điện qua cơ thể gây co cơ, nguy hiểm → cẩn thận khi dùng điện.

Kiến thức trọng tâm

• Cường độ dòng điện (I): đo bằng ampe kế, mắc nối tiếp trong mạch.
• Đơn vị: A (ampe). 1 A = 1000 mA.
• Hiệu điện thế (U): đo bằng vôn kế, mắc song song với đoạn mạch cần đo.
• Đơn vị: V (vôn). Nguồn điện tạo ra hiệu điện thế giữa hai cực.
• Dòng điện chỉ chạy qua bóng đèn khi có hiệu điện thế giữa hai đầu đèn.

Kiến thức trọng tâm

• Ampe kế: mắc nối tiếp, cực (+) nối với cực (+) nguồn.
• Vôn kế: mắc song song với đoạn mạch cần đo, cực (+) nối phía cực (+) nguồn.
• Chọn thang đo phù hợp (lớn hơn giá trị dự kiến).
• Đọc đúng vạch chia: giá trị = (số vạch đọc × ĐCNN).
• Ghi kết quả kèm đơn vị và sai số dụng cụ.

Kiến thức trọng tâm

• Nội năng: tổng động năng và thế năng của các phân tử cấu tạo nên vật.
• Nội năng phụ thuộc vào nhiệt độ và thể tích của vật.
• Hai cách thay đổi nội năng: thực hiện công (cọ xát, nén) và truyền nhiệt.
• Nhiệt lượng (Q): phần nội năng mà vật nhận thêm hoặc mất đi trong quá trình truyền nhiệt.
• Nhiệt dung riêng (c): nhiệt lượng cần thiết để 1 kg chất tăng thêm 1°C.

Trong đó: Q (J), m (kg), c (J/kg·K), Δt = t_sau − t_trước (°C).

Kiến thức trọng tâm

• Joulemeter: thiết bị đo năng lượng điện tiêu thụ (đơn vị J).
• Thí nghiệm: nối joulemeter với điện trở nhúng trong nước, đo Q cung cấp.
• Đồng thời đo nhiệt độ nước trước và sau → tính Q_{lý thuyết} = m·c·Δt.
• So sánh Q_joulemeter với Q_{lý thuyết} → đánh giá sai số.
• Nguyên nhân sai số: nhiệt truyền ra môi trường, sai số dụng cụ.

Kiến thức trọng tâm

• Dẫn nhiệt: truyền nhiệt qua vật rắn (kim loại dẫn nhiệt tốt, gỗ/nhựa dẫn nhiệt kém).
• Đối lưu: truyền nhiệt bằng dòng chất lỏng/khí chuyển động. Chất lỏng/khí nóng nhẹ hơn → đi lên, chất lạnh nặng hơn → đi xuống.
• Bức xạ nhiệt: truyền nhiệt bằng tia nhiệt (không cần môi trường vật chất). VD: Mặt Trời truyền nhiệt đến Trái Đất.
• Nhiệt truyền từ vật nóng hơn sang vật lạnh hơn cho đến khi cân bằng nhiệt.

Kiến thức trọng tâm

• Chất rắn, lỏng, khí đều nở ra khi nóng lên, co lại khi lạnh đi.
• Chất khí nở nhiều nhất, chất rắn nở ít nhất (cùng Δt).
• Các chất rắn khác nhau nở vì nhiệt khác nhau (nhôm > đồng > sắt).
• Ứng dụng: mối nối giãn cầu, khe hở đường ray, băng kép.
• Băng kép: gồm hai thanh kim loại khác nhau gắn chặt → khi nóng, thanh nào nở nhiều hơn sẽ cong về phía thanh nở ít hơn.